Thông tin KHCN
 
Quy hoạch khu Trung tâm thành phố Hồ Chí Minh vào thời hậu WTO
00:00 30/03/2007

Các  đề xuất quy hoạch cũ nay đã rõ ràng không còn phù hợp với thực tế phát triển TP.Hồ Chí Minh trong giai đoạn hội nhập tích cực vào khu vực và thế giới. Toàn bộ quy hoạch thành phố đang được điều chỉnh lại, trong đó có việc quy hoạch lại khu trung tâm. Thành phố sẽ mạnh dạn tranh thủ ý tưởng tham vấn quốc tế. Đây là việc làm chính đáng và cấp thiết. Tuy vậy phải chăng muốn tranh thủ được nhiều ý tưởng và kinh nghiệm bạn bè, trong nội dung đầu bài nhiệm vụ thiết kế, nhất thiết ta phải nêu bật được các bài học quá khứ, trình bày được hiện trạng và yêu cầu cụ thể của giai đoạn phát triển mới, và nhất là đề xử một tổ chức tư vấn có đủ năng lực, cố vấn suốt quá trình tiến hành công tác đó.

Đúc rút các bài học từ quá khứ

Người Pháp đến chiếm cứ Gia Định Thành vào giữa thế kỷ XIX, tuy đã san bằng thành chú nhưng vẫn giữ nguyên khu đất cao ráo Họ gọi là “Le Plateau” để bố trí cơ sở đầu tiên. Thiếu tá công bình D’Aries đã lên phương án xây dựng doanh trại và công sở hành chính trên khu vực cao, còn các khu đóng tàu, kho bãi, các điểm hoả lực thì bố trí trên sông Sài Gòn và rạch Thị Nghè.

Phương án quy hoạch Coffyn dưới thời Đô đốc Bonard mang tính không tưởng vì vượt quá khả năng của người Pháp thời đó, nhưng cũng đã đúc rút được kinh nghiệm quy hoạch các thành phố Alger và Singapore, phân khu chức năng rõ ràng với các khu hành chính, thương mại, công nghiệp và nhà ở.

Phê phán quy hoạch thành phố Sài Gòn thời các đô đốc Pháp, nhiều nhà nghiên cứu phương Tây cho rằng người Pháp nặng về phần phô trương uy lực thực dân với trục đường hoanh tráng, cửa nhà khang trang nhưng lại chưa xây dựng được cơ sở hạ tầng đô thị và nhất là đẩy người bản xứ vào các khu ở chật chội, lầy lội, thiếu vệ sinh. Nhà nghiên cứu Mỹ Gwendolyn Wright khi nghiên cứu về các đô thị thuộc địa Pháp cho rằng kiểu làm đó là lối “quy hoạch giả tạo” không giải quyết được các vấn đề cơ bản của đô thị và phân biệt đối xử.

Đạo luật Cornulet ra đời sau Thế Chiến I 1914-1918 quy định việc chỉnh trang các đô thị chính quốc và thuộc địa. Kiến trúc sư He’brerd được mời sang Đông Dương chỉnh lý lại các dự án quy hoạch đô thị, trong đó có Sài Gòn. Ông đã đề ra hướng phát triển công nghiệp và xuất khẩu cho Sài Gòn, đặt nặng việc điều chỉnh hệ thống kỹ thuật hạ tầng, chủ yếu là ga xe lửa và cảng sông, củng cố thêm phố thị Khánh Hội và Nhà Bè. Thiếu ngân sách, đụng chạm quyền lợi của giới độc quyền nhà đất, cũng như xung đột nội bộ trong Nha Công Chánh là những nguyên nhân làm cho đề xuất quy hoạch sáng tạo của He’brerd chứng minh rằng chủ nghĩa thực dụng Sài Gòn khó lòng dung hoà với các mô hình lý thuyết về quy hoạch xây dựng. Nó thường vấp phải giới cầm quyền thiển cận, giới tư bản chỉ nhìn thấy quyền lợi trước mắt.

Tiếp theo sau việc sát nhập Chợ Lớn vào TP. Sài Gòn năm 1930, cũng như dự kiến di dời khu nhà ga ra khỏi trung tâm thành phố, chính quyền Pháp đã đề xuất phương án quy hoạch khu trung tâm đô thị mới. Phương án mang tên Cerutti – Pugnaire dự kiến xây cất toà thị chính mới ngay tại vị trí chợ Bến Thành và thay thế khu nhà ga bằng những cao ốc thương mại, nối vào Chợ Lớn qua các trục lộ và cao ốc quy mô lớn. Khủng hoảng kinh tế toàn cầu và Thế Chiến II 1939-1945 cùng sự suy yếu của chính quyền thuộc địa không cho phép người Pháp thực hiện được phương án chỉnh trang đó.

Ngay từ những năm tháng cong nghiên cứu ở Roma sau khi đoạt giải Khôi nguyên La Mã vào giữa các năm 50 của thế kỷ trước, kiến trúc sư Ngô Viết Thụ đã đề xuất việc xây dựng hẳn một khu trung tâm hành chính mới cho chính quyền Sài Gòn có tác dụng nối liền hai cực phát triển kinh tế Sài Gòn cũ và Chợ Lớn. Trong phương án công bố năm 1960, ta nhìn thấy trung tâm đô thị mới với nhiều công trình quy mô lớn phân bố trên mảng cây xanh vườn cao su Phú Thọ. Dự án không thực hiện được một phần do công bố quá sớm, tạo ngay sự chiếm dụng đất để đầu cơ nâng giá. Lý do khác là thiếu phương tiện và tài chính do chính quyền Sài Gòn lúc đó đang lao vào cuộc chiến tranh.

Kế hoạch kinh tế hậu chiến sọan thảo vào đầu năm 1970 mang tên Lilienthat – Vũ Quốc Thúc xác định Sài Gòn là vị trí trung tâm phát triển kinh tế toàn miền Nam. Khu trung tâm thương mại - dịch vụ Sài Gòn sẽ được hoàn thiện cơ sở hạ tầng, nới rộng lên hướng Bắc và sang Thủ Thiêm. Phương án phát triển toàn bộ khu bán đảo Thủ Thiêm của nhóm quy hoạch WBE Wurster, Bernardi và Emmons có trụ sở tại San Francisco Mỹ bác bỏ phương án xây dựng khu nhà ở thí điểm thấp tầng của nhóm quy hoạch Doxiadis các năm trước đó và đề xuất việc lập hẳn một khu thương mại - dịch vụ hiện đại đạt tiêu chuẩn quốc tế quy mô lớn nhất Đông Nam Á. Phương án quy hoạch táo bạo và rất tốn kém đó ra đời vào năm 1974, chưa thực hiện được thì miền Nam đã được giải phóng.

Yêu cầu của giai đoạn phát triển mới

Ngày nay, bước vào giai đoạn phát triển mới, khu trung tâm TP.Hồ Chí Minh sẽ là trung tâm thương mại - dịch vụ rất lớn không chỉ đối với nước ta mà còn đối với khu vực Đông Nam Á và thế giới.

Như vậy, khu này sẽ phát triển theo mô hình các trung tâm thương mại – tài chính CBD – Central Business District thường được xem như tác nhân chính trong việc thúc đẩy tăng trưởng nền kinh tế đô thị.

Do đặc điểm lịch sử và phát triển của thành phố, mô hình CBD áp dụng ở đây sẽ tiếp tục phát triển trong khu trung tâm cũ để dần mở rộng ra bên ngoài. Ưu điểm của giải pháp này là tạo được sự liên tục về mặt không gian và không phá vỡ cấu trúc mặt bằng đô thị cũ trong quá trình phát triển theo hướng hiện đại hoá, mà vẫn giữ đựơc các giá trị di sản đô thị.

Trong thực tế TP.Hồ Chí Minh, ta đang nhìn thấy gì?

Nếu so với Singapore hiện có 9000 trụ sở văn phòng đại diện các tập đoàn kinh tế, công ty đa quốc gia và dịch vụ khai thác, thì con số trên 1000 văn phòng các loại ở TP.Hồ Chí Minh chưa là bao. Chắc chắn một làn sóng nhà cao tầng mới sẽ xuất hiện ở thành phố, đặc biệt là ở khu trung tâm, ta không thể và cũng không nên cản trở nó. Dự kiến chuyển ngay làn sóng cao tầng này sang Thủ Thiêm là không thực tế, vì rõ ràng là ở đó ta chưa sẵn sàng.

Sau đây là cơ sở để ta mạnh dạn phát triển chủng loại nhà cao tầng này ở khu trung tâm hiện hữu:

- Bình quân tầng cao ở khu trung tâm hiện còn rất thấp, các cao ốc hiện nay chưa mấy to lớn so với các thành phố trong khu vực như Kuala Lampua, Singapore, Đài Bắc hoặc Thượng Hải.

- Còn nhiều khu đất tuy mật độ xây dựng ô phố dày đặc đến trên 90%, nhưng hầu hết là nhà 1-2 tầng hư hỏng., xuống cấp nghiêm trọng ví như các khu Mã Lạng – Đông Tiến, cầu Ông Lãnh - chợ Cầu Muối.

- Hiện tồn tại một số xí nghiệp, kho tàng, bến bãi...chiếm dụng đất rất lớn ở quận 4 và Bình Thạnh.

Tuy vậy, mặt khác chúng ta cũng phải nhất thiết duy trì chức năng trung tâm hành chính và lịch sử văn hoá của thành phố, bảo tồn cho được cảnh quan kiến trúc gồm một số tuyến phố, công trình cũ có giá trị cùng các khoảng xanh hiếm hoi còn xót lại.

Nhân sự kiện dư luận phê phán gay gắt về việc dự kiến xây dựng các cao ốc quá lớn tại Công viên 23-9, có hai vấn đề nên suy nghĩ lại. Đó là việc xác định các khoảng xanh quan trọng cần bảo tồn trong khu trung tâm TP.Hồ Chí Minh và phương hướng sử dụng, phát triển phù hợp cho các khu vực đó.

Có thể nói, bộ mặt khu trung tâm đô thị hiện hữu có thể giữ được bản sắc riêng của minh hay không, một phần lớn nhờ vào việc bảo tồn 5 không gian xanh chính sau đây:

- Dải cây xanh trước Dinh Độc Lập nối liền với công viên văn hoá Tao Đàn

- Thảo Cầm viên

- Công viên Lê Văn Tám

- Kè dọc bến Bạch Đằng

- Công viên 23 tháng 9

Chúng ta nên bảo tồn và liên kết các không gian xanh này lại với nhau bằng các đại lộ xanh. Không nên xây dựng các công trình mới quá to lớn trong các không gian xanh này, ngoại trừ trạm xe điện ngầm và các công trình ngầm khác. Chúng ta có thể xem xét xây dựng một số công trình mới ở khu vực lân cận của các không gian xanh này với mật độ chiếm đất cao, nhưng chiều cao không quá 5 tầng. Các cao ốc quy mô lớn nên tập trung ở khu tam giác Nguyễn Huệ - Lê Lợi – Hàm Nghi và tuyến Trần Hưng Đạo.

Tranh thủ ý tưởng bạn bè

Nhằm đón đầu cuộc “bùng nổ đô thị” hậu WTO, cần phải có nhiều ý tưởng mới về quy hoạch - kiến trúc đô thị. Mấy năm qua, thành phố đã mạnh dạn tranh thủ tham vấn quốc tế. Các cuộc thi quốc tế về ý tưởng quy hoạch Nam Sài Gòn , bán đảo Thủ Thiêm là các bước đi tích cực và chứng tỏ hiệu quả.

Thường trong các cuộc thi thiết kế quốc tế kiểu này, khâu khó nhất là chuẩn bị đầu bài và tổ chức phản biện. Theo thông lệ quốc tế, để thực hiện phương án thi tuyển quy hoạch, Hội đồng nhân dân thành phố trong trường hợp này, còn cần thêm sự tham gia của chính quyền trung ương đứng ra chủ động tìm người đề cử hoặc thuê hẳn một đơn vị tư vấn có đủ năng lực, cố vấn cho công tác này tiến hành chu đáo. Việc này rất quan trọng, quyết định sự thành bại của một dự án. Công việc trước mắt của họ là soạn thảo đầu bài nhiệm vụ thiết kế. Trên cơ sở đó, các đơn vị quốc tế tham gia thi tuyển thiết kế sẽ nghiên cứu đề xuất các giải pháp quy hoạch - kiến trúc phù hợp.

Tổ chức tư vấn là phải hoạt động xuyên suốt quá trình diễn ra dự án. Sau phần chuẩn bị nhiệm vụ thiết kế, họ còn tiếp tục tham gia vào việc đề cử ban giám khảo uy tín gồm chuyên gia tại chỗ và quốc tế, đóng vai trò phản biện và cuối cùng là góp ý hoàn chỉnh phưng án được chọn.

Quy hoạch lại khu vực lõi hạt nhân trung tâm cần tầm nhìn xa và rộng vì đây là một khâu quan trọng trong việc điều chỉnh quy hoạch tổng thể TP.Hồ Chí Minh - Một thành phố phát triển hàng đầu cấp quốc gia, một trung tâm khu vực Đông Nam Á mở rộng bao gồm các nước ASEAN và các tỉnh phía Nam Trung Quốc, đồng thời là một thành phố mắt xích trong chuỗi đô thị ven bờ Thái Bình Dương.

Nguồn tin: T/C Kiến trúc Việt Nam, số 2/2007


Các bài mới
Các bài đã đăng

LIÊN KẾT WEBSITE