Những năm qua, Quảng Ninh đã ưu tiên phát triển hạ tầng giao thông đồng bộ, kết nối thuận lợi đến các vùng miền. Nhằm nâng cao năng lực vận tải, bắt kịp xu thế phát triển mới của giao thông thế giới, tỉnh đang khởi động chuỗi các dự án đường sắt nhằm thúc đẩy hình thành các đô thị vệ tinh, trung tâm logistics và cực tăng trưởng mới.
Dự kiến bản đồ tuyến hệ thống đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh.
Với địa hình kéo dài từ Tây sang Đông, Quảng Ninh đã kiên trì phát triển hệ thống giao thông đa phương thức như một trụ cột chiến lược trong tổ chức không gian của tỉnh. Sau hơn một thập kỷ, hiện tỉnh đã sở hữu sân bay, các cảng biển hiện đại và chuỗi cao tốc dọc tỉnh nối liền các trung tâm kinh tế, văn hóa, du lịch, các KCN trọng điểm, là động lực quan trọng đóng góp cho tăng trưởng. Tuy nhiên, so với lợi thế nằm tại vị trí chiến lược, trung tâm các tuyến giao thương biển trọng yếu khu vực Đông Nam Á, cửa ngõ kết nối ASEAN với thị trường tỷ dân Trung Quốc… các loại hình giao thông trên chưa thực sự vượt trội khi tính ổn định không cao, năng lực vận tải hạn chế, chi phí lớn. Để phát triển bền vững, kết nối chặt chẽ các khu vực nội tỉnh thành chuỗi động lực tổng thể của quốc gia, Quảng Ninh vẫn cần bổ sung thêm năng lực vận tải mới, đó là đường sắt.
Kế thừa truyền thống năng động, sáng tạo, không ngừng vận động, đổi mới của người Quảng Ninh… tháng 10/2025, tỉnh đã chủ động đề nghị Thủ tướng Chính phủ điều chỉnh Quy hoạch mạng lưới đường sắt thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Trong đó, đề xuất, đưa "lộ trình tuyến đường sắt Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái nghiên cứu, phấn đấu đầu tư trước năm 2030" thay vì sau năm 2030 theo quy hoạch trước đây (Quyết định số 1769/QĐ-TTg ngày 19/10/2021). Bổ sung tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh mở ra mạng lưới vận chuyển liên phương thức thuận tiện cho hành khách đi du lịch, công tác và quá cảnh quốc tế. Đồng thời đề nghị cho phép tỉnh sử dụng ngân sách để thực hiện công tác chuẩn bị đầu tư, quy hoạch chi tiết, lập dự án GPMB… Các đề nghị của Quảng Ninh đã được Chính phủ chấp thuận tại Quyết định số 2404/QĐ-TTg ngày 29/10/2025 về phê duyệt điều chỉnh mạng lưới đường sắt thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.
Trên cơ sở các chỉ đạo của Chính phủ, bám sát Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, Quảng Ninh đã xây dựng lộ trình, kế hoạch, quy hoạch mặt bằng tuyến và ga đường sắt. Theo đó, tuyến đường sắt Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái sẽ có chiều dài dự kiến 150 km, khổ đường 1.435 mm được xác định là công trình hạ tầng đường sắt trọng điểm, động lực và ưu tiên nguồn lực đầu tư. Dự án sẽ chia thành 2 giai đoạn, đoạn Hải Phòng - Hạ Long sẽ thực hiện trong giai đoạn 2026 - 2030 và đoạn Hạ Long - Móng Cái sẽ tiếp tục nghiên cứu hình thức đầu tư để triển khai trước năm 2030. Khi hoàn thành, tuyến đường có tính chất kết nối quốc tế quan trọng và đồng bộ với hệ thống hạ tầng đường sắt phía Trung Quốc để từ đó tạo thành mạng lưới đường sắt khép kín từ Hà Khẩu (Trung Quốc) - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh - Đông Hưng (Trung Quốc) và ngược lại, góp phần quan trọng đối với việc vận chuyển hàng hóa và hành khách giữa Việt Nam với Trung Quốc và ASEAN, đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy giao lưu kinh tế, thương mại giữa hai bên.
Phối cảnh mô phỏng giao thông đường sắt được tạo bằng AI.
Còn tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh được thiết kế quy mô tuyến đường đôi khổ 1.435 mm, điện khí hóa, dài 120 km, tốc độ thiết kế 350 km/h, đi qua 4 tỉnh, thành phố (Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng và Quảng Ninh). Trên tuyến sẽ bố trí 4 nhà ga trên cao và 1 Depot duy nhất tại Hạ Long với tổng vốn đầu tư trên 157.000 tỷ đồng do Công ty CPĐTPT đường sắt cao tốc Vinspeed làm chủ đầu tư. Dự kiến, công trình sẽ khởi công trong năm 2026 và hoàn thành vào năm 2028. Khi đưa vào sử dụng, tuyến đường sắt rút ngắn thời gian di chuyển từ Hà Nội xuống Quảng Ninh còn khoảng 30-45 phút, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ vận tải, chất lượng dịch vụ, đáp ứng yêu cầu hưởng thụ ngày càng cao của nhân dân và du khách, trở thành tuyến xương sống mới, kết nối thủ đô với các trung tâm kinh tế, du lịch lớn để cùng lan tỏa phát triển liên vùng.
Hoàn thành hệ thống đường sắt, Quảng Ninh sẽ sở hữu đa dạng loại hình giao thông kết nối hầu khắp các khu vực trong tỉnh. Điều này, không chỉ tạo động lực quan trọng thúc đẩy hình thành các đô thị vệ tinh, trung tâm logistics và cực tăng trưởng mới để phát triển kinh tế - xã hội nhanh và bền vững, mà còn phát huy lợi thế trên hành lang kinh tế Hà Nội - Bắc Ninh - Hải Phòng - Quảng Ninh, bảo đảm kết nối hiệu quả mạng lưới đường sắt trong nước và quốc tế, thúc đẩy tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong giai đoạn phát triển mới.